लोणावळा : लोणावळा शहरात स्मार्ट मीटर बसविण्याच्या मुद्द्यावरून काही महिन्यांपूर्वी नागरिक आणि राजकीय पक्षांनी केलेली आंदोलने, महावितरण कार्यालयासमोर काढलेले मोर्चे आणि व्यापारी संघटनेने पुकारलेला बंद यानंतरही स्मार्ट मीटरचा प्रश्न अद्याप शांत झालेला दिसत नाही. स्मार्ट मीटर बसवल्यानंतर वीजबिल अचानक वाढल्याच्या तक्रारी नागरिकांकडून होत असून, ‘वापर एवढाच असेल तर बिल इतके वाढले कसे?’ असा सवाल आता ग्राहकांकडून उपस्थित केला जात आहे.
लोणावळ्यात स्मार्ट मीटरच्या सक्तीविरोधात जून महिन्यात सर्वपक्षीय आंदोलन झाले होते. नागरिकांना विश्वासात न घेता मीटर बदलले जात असल्याचा आरोप त्यावेळी करण्यात आला होता. स्मार्ट मीटरमुळे वाढीव वीजबिले येत असल्याच्या तक्रारीही आंदोलनादरम्यान मांडण्यात आल्या होत्या. या आंदोलनाची दखल विविध माध्यमांनी घेतली आहे.
मात्र आंदोलनानंतरही ज्या ग्राहकांच्या घरात स्मार्ट मीटर बसले आहेत, त्यांच्याकडून आता वेगळाच प्रश्न उपस्थित केला जात आहे. जुन्या मीटरच्या तुलनेत अचानक बिलाची रक्कम वाढल्याची तक्रार काही ग्राहक करत आहेत. एखाद्या कुटुंबाला पूर्वी दर महिन्याला सुमारे पाच हजार रुपयांचे बिल येत होते; मात्र स्मार्ट मीटर बसल्यानंतर तेच बिल सुमारे अकरा हजार रुपयांपर्यंत आल्याचा दावा एका ग्राहकाने ‘अष्टदिशा’च्या संपादकाकडे केला. दोन महिने बिल न भरल्याने थकबाकी वाढून वीस हजार रुपयांपेक्षा जास्त झाल्याचेही त्या ग्राहकाचे म्हणणे आहे.
संबंधित ग्राहकाने महावितरण कार्यालयात जाऊन बिलाबाबत अधिकाऱ्यांकडे विचारणा केली असता, घरातील विद्युत उपकरणांमुळे वापर जास्त असल्याचे सांगण्यात आल्याचा दावा त्याने केला. अखेर वाढीव बिलाची रक्कम भरून त्याने वीजपुरवठा सुरू ठेवला. मात्र ‘यापुढेही असेच बिल आले तर ते भरायचे कसे?’ हा प्रश्न त्या ग्राहकासह अनेकांसमोर उभा आहे.
काही ग्राहकांना दोन हजारांपासून तर काहींना दहा, वीस हजार किंवा त्याहून अधिक रकमेची बिले आल्याच्या तक्रारी स्थानिक पातळीवर ऐकायला मिळत आहेत. मात्र प्रत्येक ग्राहकाच्या बाबतीत बिल वाढण्याचे कारण एकच आहे, असे म्हणता येणार नाही. वीजवापरातील बदल, घरातील उपकरणे, मीटर रीडिंग, बिलिंग कालावधी किंवा तांत्रिक कारणे यांचा स्वतंत्रपणे तपास होणे आवश्यक आहे.
यामुळे एखादा ग्राहक ‘माझे बिल अचानक वाढले आहे’ अशी तक्रार घेऊन महावितरण कार्यालयात जात असेल, तर त्याला केवळ ‘तुमचा वापर जास्त आहे, त्यामुळे बिल बरोबर आहे’ एवढे सांगून प्रश्न संपविण्याऐवजी संबंधित मीटरची तपासणी करून ग्राहकाला बिलाचा तपशील आणि वाढलेल्या वापराचे कारण समजावून सांगणे गरजेचे आहे. मीटरमध्ये तांत्रिक बिघाड आहे का, रीडिंगमध्ये काही त्रुटी आहे का किंवा प्रत्यक्ष वीजवापर किती झाला आहे, याची खात्री ग्राहकाला मिळणे आवश्यक आहे.
महावितरणच्या अधिकृत माहितीनुसार ग्राहकांच्या तक्रारींसाठी अंतर्गत तक्रार निवारण प्रणाली (ICRS) तसेच ग्राहक तक्रार निवारण मंच (CGRF) उपलब्ध आहेत. त्यामुळे बिलाबाबत समाधानकारक उत्तर मिळत नसेल, तर ग्राहकाने तक्रार नोंदवून त्याचा क्रमांक जतन करावा आणि आवश्यक असल्यास पुढील तक्रार निवारण यंत्रणेकडे दाद मागावी.
महावितरणकडून स्मार्ट मीटरमुळे अचूक बिलिंग, मीटर रीडिंगमधील मानवी हस्तक्षेप कमी होणे आणि वीजवापरावर लक्ष ठेवणे शक्य असल्याचे सांगितले जाते. दुसरीकडे, ग्राहकांकडून मात्र वाढीव बिल आणि पुरेशी माहिती न मिळाल्याच्या तक्रारी होत आहेत. त्यामुळे या दोन्ही बाजूंमध्ये विश्वास निर्माण करण्यासाठी महावितरणने ग्राहकांच्या तक्रारी गांभीर्याने घेणे आवश्यक आहे.
‘मीटर बसवणे हा एक भाग आहे; पण मीटर बसल्यानंतर ग्राहकाला त्याच्या बिलाचे उत्तर मिळणे हा त्याहून महत्त्वाचा भाग आहे,’ अशी भावना आता नागरिकांमध्ये आहे. एखाद्या सामान्य कुटुंबाला अचानक दुप्पट किंवा त्याहून अधिक बिल आल्यास ते बिल भरण्याची आर्थिक क्षमता प्रत्येकाकडे असेलच असे नाही. वीज ही जीवनावश्यक सेवा असल्याने केवळ थकबाकी वाढत गेली आणि अखेरीस वीजपुरवठा खंडित झाला, तर त्या कुटुंबाची अडचण आणखी वाढू शकते.
महावितरण अधिकाऱ्यांवरही वरिष्ठ स्तरावरून स्मार्ट मीटरबाबत प्रक्रिया राबविण्याची जबाबदारी असू शकते. त्यामुळे स्थानिक अधिकारीही नियमांच्या चौकटीत काम करत असतील. मात्र ग्राहक त्यांच्या दारात तक्रार घेऊन आल्यानंतर त्याचे समाधान करणे, मीटर व बिलिंगची वस्तुनिष्ठ तपासणी करणे आणि ग्राहकाला स्पष्ट माहिती देणे ही प्रशासनाची जबाबदारी आहे.
लोणावळ्यात स्मार्ट मीटरविरोधात यापूर्वी नागरिकांचा आक्रोश रस्त्यावर उतरला आहे. आता तोच प्रश्न पुन्हा वाढीव बिलांच्या तक्रारींच्या रूपाने समोर येत असेल, तर महावितरणने त्याकडे केवळ ग्राहकांच्या वापराचा प्रश्न म्हणून न पाहता प्रत्येक तक्रारीची स्वतंत्र तपासणी करणे गरजेचे आहे.
स्मार्ट मीटर चांगले की वाईट, हा वाद बाजूला ठेवला तरी एक साधा प्रश्न मात्र महत्त्वाचा आहे : ग्राहकाला त्याच्या बिलाचे समाधानकारक स्पष्टीकरण मिळणार कधी? नागरिकांच्या तक्रारी ऐकून, मीटरची तपासणी करून आणि चुकीचे बिल असल्यास ते दुरुस्त करून महावितरणने ग्राहकांचा विश्वास कायम ठेवण्याची गरज आहे. अन्यथा स्मार्ट मीटरचा वाद पुन्हा एकदा लोणावळ्याच्या रस्त्यावर उतरू शकतो.
